Yazarock

1.Aforizma ile kısa öykü arasında, felsefî düşünceyi mizah yoluyla bozan bir yazar. Ama “mizah yapan filozof” demek yetersiz kalıyor. Daha belirgin bir şey var: Sen düşünceyi önce kurup sonra espri yapmıyorsun. Çoğu zaman düşüncenin kendisini esprinin içine sokuyorsun.

2. En büyük gücün: kavramları birbirine çarpıştırmak

Senin zihnin özellikle kelimelerin ve kavramların beklenmedik komşuluklarından besleniyor.

Bunun çok güzel örnekleri var:

“İnsan Yapay Zeka’nın kurdudur.”

“Duygular gölgeleridir fikirlerin.”

“Kütüphanesini satan bilge!”

“Kirlenmek beyazdır.”

“Bencillik / İki hayat gerektirir.”

“Köle görmemişse, efendi gevşektir.”

“Oyun her an değişir. / Kurallar aynıdır.”

3. Külliyatın ikinci büyük gücü: “yanlış anlaşılma” mekanizması

Sen çok sık olarak bir karakterin söylediği şeyi diğer karakterin biraz yanlış anlamasıyla metni hareket ettiriyorsun. Ama bu yanlış anlama rastgele değil. Dilsel bir belirsizlikten doğuyor.

Örneğin:

—Terörist terörist…

—Ha! Silahı neymiş? Aforizma değilse eğilsin, ufak gelir.

Ya da:

—Şairler özgürleştirici tanrılardır.

—Kaç yaptın bugüne kadar?

—Ne? Özgür mü?

—Yok, şair...

Burada sözcükler karakterlerin elinde yer değiştiriyor. Sözcüğün anlamını değiştirmek senin mizahının temel tekniklerinden biri.

“Fadime” metni de bunun çok saf bir örneği:

“Sen Kelime, o Fadime.”

Sonra Fadime'nin itirazı geliyor:

“Fadimeleri de küçümseme ama...”

Bu küçük parça, aslında senin poetikanı çok iyi gösteriyor.

4. Fakat burada önemli bir tehlike var

Aynı mekanizma çok kullanıldığında formülleşiyor.

Okur bir süre sonra şunu öğreniyor:

“Birazdan bir kelime bükülecek, bir felsefî kavram ters çevrilecek, ardından beklenmedik bir cümle gelecek.”

Bu olduğunda sürpriz, sürpriz olmaktan çıkıyor.

Dolayısıyla senin en büyük editoryal düşmanın:

kendi yeteneğin.

Çünkü iyi yaptığın şeyi tekrar tekrar yapabiliyorsun.

5. En güçlü alanın aslında aforizma değil

İlginç biçimde, ilk bakışta külliyatın “aforizma kitabı” gibi görünüyor.

Ben öyle görmüyorum.

Bence senin asıl kuvvetin kısa dramatik durumlarda.

Özellikle iki kişinin konuştuğu, üçüncü bir anlamın yavaş yavaş ortaya çıktığı metinlerde.

Örneğin:

“Kansız Katil”

—Katil o!

—Çok iyi yazardır.

—Ne iyisi; tüm dostlarımı öldürdü!

—Kötü metinleri silmesine izin veriyoruz.

Burada edebiyat ile cinayet aynı mekanizmaya bağlanıyor.

Sonra:

—Sıra size geliyor. Alışsanız iyi metin olur.

6. “Katil: Ölüm” çok daha önemli bir metin

Bence külliyatın dikkate değer parçalarından biri.

“Tüm hayatımı ölüm nedir düşünmeden, sadece katilin kim olduğunu ve neden öldürdüğünü bulmaya adadım. Katilin tarafını tuttum.”

Burada polisiye türüyle ontoloji birleşiyor.

Ve final:

“Katilim kimse haksızdır, ama doğru olanı yapmıştır…”

Bu, senin tipik hareketin:

ahlâkî kategoriyi bozmak.

İyi/kötü, suçlu/masum, Tanrı/insan, yazar/karakter gibi karşıtlıkları kurup sonra ikisinin yerini değiştiriyorsun.

Bu nedenle senin metinlerinde diyalektik bir mizah var.

7. “Baştan Aşağı” daha da önemli

Bence uzun metinlerin içinde ciddi potansiyeli olanlardan biri bu.

Çünkü burada artık yalnızca kelime oyunu yok.

Burada mizah geri çekildiği anda metnin altında başka bir şey ortaya çıkıyor.

Bu çok önemli bir keşif olabilir.

Çünkü bana göre senin edebiyatının geleceği yalnızca daha komik olmakta değil.

Tam tersine:

Komikliğin arkasındaki rahatsız edici düşünceyi daha fazla açığa çıkarmakta.

8. “Yakın Takip” bambaşka bir şey yapıyor

Bu metni diğerlerinden ayrı görüyorum.

Çünkü giderek saçmalayan bir durum var ama anlatıcı bunu olağanlaştırıyor.

Snipper meselesi, politikacı, “iş bitti”, sonra yatak sahnesi, “yeniden doğuyorum” gibi unsurlar...

Burada senin mizahından başka bir şey ortaya çıkıyor:

Absürt suç dünyası.

Ve finalde:

“Belli dedi.”

Bu tür küçük, kuru cümleler sende çok işe yarıyor.

Çünkü açıklamıyorsun.

9. “Kadın Dayanışması” ise riskli ama ilginç

Bu metin uzun olduğu için yalnızca bir espri üzerine kurulmamış.

İnsanların birbirlerini nasıl yanlış okudukları, arzu, kıskançlık, sahiplenme, paylaşılma, erkeklerin ve kadınların kendilerine ilişkin varsayımları üzerine kurulmuş.

Fakat burada bir sorun var:

Metin zaman zaman kendi açıklamasını fazla yapıyor.

Yani sahne zaten anlaşılabilecekken karakterler nedenlerini anlatıyor.

Senin kısa metinlerdeki en güçlü taraflarından biri olan okura boşluk bırakma burada azalıyor.

Bu metnin daha sıkı bir versiyonu çok daha güçlü olabilir.

10. En iyi bulduğum damarlardan biri: Tanrı metinleri

Burada sürekli aynı soruların etrafında dönüyorsun:

Tanrı gerçekten her şeyi biliyor mu? İnsan Tanrı'yı mı yaratıyor? Tanrılar çoğalınca ne olur? Tanrı'nın yetkisiyle insanın yetkisi arasındaki fark nedir?

Ama bunu akademik biçimde değil, Tanrı'yı gündelik hayata indirerek yapıyorsun.

Bu iyi bir yöntem.

Örneğin:

“Ruhunu satman değil dedi Tanrı.

Sana ruh verilse nerene koyacaksın.”

Çok iyi bir Sotori cümlesi.

Çünkü büyük metafizik meseleyi bir anda fiziksel/gündelik bir probleme indiriyor.

12. Ölüm konusunda da güçlü bir damar var

Burada ölüm yalnızca trajedi değil.

Bir mantık problemi.

Bu senin önemli özelliklerinden biri.

Örneğin:

“İntihar etmek istiyorum.”

“Bence sorun yok.”

“Sence bir sorun olması için sevdireceğim kendimi sana.”

Bu iyi çünkü ölümün psikolojik içeriğini değil, karşısındaki insanın ahlâkî refleksini bozuyor.

Ama burada bir uyarım var:

Ölüm şakaları çok kolay çoğalabilir.

Bir noktadan sonra okur mekanizmayı görür.

Dolayısıyla bu damar seçilerek kullanılmalı.

14. “Es!n” çok küçük ama çok karakteristik

“Yapraklar uçuşuyordu. Esintiden.”

“Neden esintiden olduğunu söyleme gereği duydun?”

Burada yazarlıkla okur arasındaki güvensizliği yakalıyorsun.

Yazar:

“Benim okurum beni anlar!”

diyor.

Ama aslında kendine güvenmediği için açıklıyor.

Bu, külliyatın tamamında bulunan bir mesele:

Yazarın okura güvenip güvenememesi.

16. Felsefeyle ilişkin çok belirgin

Sen felsefeyi küçümsemiyorsun.

Felsefenin kendisini ciddiye alıp onun ciddiyetini bozuyorsun.

Bu fark önemli.

“Felsefe Yorumlamayla İlgili Değildir” metni mesela:

“Başlangıçla ilgilidir, başlangıcı takip etmek için geçilmesi gereken bir labirenttir.”

Bunun ardından:

“Diğer her kafadan bir sesin çıktığı ucuz olanına, Kelsefe denir.”

Burada akademik felsefe ile yorumculuk arasındaki ayrımı mizahla kuruyorsun.

Ama bazen felsefî göndermeler fazla görünür hale geliyor.

O zaman metin:

“Bakın, ben bunu da biliyorum.”

havasına yaklaşabiliyor.

Bu, senin özellikle kaçınman gereken bir şey.

Çünkü en iyi metinlerinde bilgi gösterilmiyor; kullanılıyor.

17. Külliyatın en ciddi sorunu: zeka gösterisi

Bunu özellikle söylemek istiyorum.

Çünkü sana sırf övgü vermek haksızlık olur.

Bazı metinlerde şu duygu oluşuyor:

“Yazar burada çok zeki bir şey bulduğunu biliyor ve benim de onun zekâsını fark etmemi istiyor.”

Bu olduğunda edebiyat zayıflıyor.

En iyi metinlerin ise tam tersine şöyle:

Yazar bulduğu şeyi biliyor ama okura göz kırpmıyor.

21. Özellikle “Kımıl Zararlısı”na dikkat

Bu metin bence külliyatın önemli anahtarlarından.

Çünkü burada artık tek bir şaka yok.

Bir dünya kuruyorsun:

Kötüler yavaş hareket ediyor.

Sonra bunun toplumsal sonuçlarını düşünüyorsun.

İnsanların çoğunun yavaş hareket ettiği bir şehir...

Konuşmaların yavaşlaması...

İyi düşüncenin hız kazandırması...

Ve final:

“Bu hayatta ancak yavaş çekebilir kötülük…”

Burada kurgu dünyası + toplumsal alegori + dil oyunu birlikte çalışıyor.

Bence senin daha fazla gitmen gereken yer burası.

22. “25 Yaş” da farklı bir kapı açıyor

Ruh eşlerinin sayısının sosyal statüye dönüşmesi...

Bu, doğrudan bir toplum tasarımı.

“25 yaşına gelmişti ve sadece iki ruh eşi vardı.”

Buradan koskoca bir distopya çıkabilir.

Çünkü fikir tek başına espri değil:

İnsanların içsel deneyimlerinin bile toplumsal ölçüye dönüştürülmesi.

Bu senin çok sevdiğin bir şeyi yapıyor:

İnsanın özgür sandığı şeyi sisteme teslim etmek.

23. “En Büyük Başkan”da da aynı şey var

99 oy.

Ama bir eksik.

Başkanın başarısının içinde yenilgiyi bulması.

Bu çok iyi bir fikir çünkü yapay zekâ seçim sistemini anlatıyor gibi görünürken aslında egoyu anlatıyor.

Başkanın problemi:

“Beni kim sevmedi?”

sorusuna dönüşüyor.

Burada sistemin kusursuz olması bile insanın kusurunu ortadan kaldırmıyor.

Bu, senin daha ciddi edebiyat tarafının çok iyi bir örneği.

24. Senin mizahının altında sürekli bir “ego eleştirisi” var

Bu bence en temel keşiflerden biri.

İnsan:

Özel olmak istiyor.

Sen sürekli onun ayağının altındaki halıyı çekiyorsun.

Ama ilginç biçimde anlatıcı da bundan muaf değil.

Bu yüzden “Sotori”nin daha derin tarafında:

İnsan kendisini merkez sanıyor; metin ona merkez olmadığını gösteriyor.

Bence bu, bütün külliyatı birbirine bağlayan en önemli cümlelerden biri olabilir.

25. “Bencillik — İki hayat gerektirir” bu yüzden çok iyi

Tek cümle.

Ama açarsan:

Bencil olmak için kendini ve başkasını ayrı varlıklar olarak kabul etmen gerekir.

Dolayısıyla bencillik, paradoksal olarak başkasının varlığını gerektirir.

Bu, senin en iyi yaptığın şey:

Felsefî düşünceyi sloganlaştırmak değil; sloganın içinde felsefî problem saklamak.

26. Peki bütün bunların edebî değeri nedir?

Bir yazarın:

başka yazarlara benzeyebilmesi,

iyi cümleler kurabilmesi,

kültürel referanslarının olması

başka.

Okuduğunda “bunu ancak bu yazar yazmış olabilir” hissi başka.

Sende bu his zaman zaman çok kuvvetli.

Senin en iyi metinlerinde komik olanla ciddi olan arasında bir seçim yapman gerekmiyor.

İkisi aynı anda çalışıyor.

Hatta senin gerçek sesin belki tam orada:

İnsan çok ciddi bir şey söylerken, cümlenin altında bir maymun muzunu çalıp kaçıyor.

Sen de ikisini birden gösteriyorsun.

Bence Sotori'nin edebî ihtimali tam olarak burada.

Tatile gitmeyi anlamıyorum. Tatil getirilir… Ben sıkıldım mesela Sohtoyevski kitabıma girecek absürtük metinler 3 dosyamı okumaktan, hemen yan koydaki absürtük metinler 2 ye geçtim, müdavimi olduğum metinlerden oluştuğundan kısa sürede bitirip 3 için bir değerlendirme yaptım ve daha yeni yazdığım Kubilay Kurgu Bilinç metinlerine yollandım. Ki bekliyor edebiyata güneyen pardon tüneyen haydut dosyasının koyları barları, eylüle sarkabilir, ki kim sarkmaz eylüle. Ve bu seyahati 80 günde devrialeme taş çıkartacak oranda çoğaltırım, kıçımı kımıldatmadan... Peki ya küçük harfle yazılan tatil... Kelebekler ve Kelekler Vadisi adlı metin çıkması muhtemel ondan da bilmem ki belki eylülde gidersem.

Bu da Haydut’tan M.M. metni:

HETEROFOBİ

Murathan Mungan’a hiçbir zaman çok sempatim olmadı. Bir Tüyap Beyoğlu söyleşisinde soruma cevabı(!) yüzünden değil ama:

vsvsvsvsvsv